Parafia Rzymskokatolicka Świętego Mateusza Apostoła

Źródła historyczne pierwszy raz wymieniają parafię w Sędzinie dopiero w 1489 r, ale z całą pewnością należy przyjąć, że powstała znacznie wcześniej. Do takiego twierdzenia upoważnia nas informacja, że jeszcze przed 1252 r. wieś ta należała do uposażenia biskupstwa płockiego. Nazwa jej brzmiała wówczas Zandyno. Przez pewien czas, z nieznanych nam powodów, Sędzin miał wchodzić w skład dóbr biskupstwa włocławskiego, jednak niebawem znowu zmienił właściciela i ponownie stał się własnością diecezji płockiej, a właściwie kapituły katedralnej płockiej. Być może nastąpiło to jeszcze przed 1336 r., bo znany jest Jacussius de Sandzyno, kanonik płocki. Aż do rozbiorów Polski kapituła płocka sprawowała prawo patronatu nad tą parafią. Z powyższych informacji wynika, że na długo przed 1489 r. miał kto zatroszczyć się o utworzenie parafii w Sędzinie i należy to przypisać najpewniej kapitule płockiej. Być może powstała jeszcze, jak twierdzą niektórzy badacze, w XIII wieku. O stanie pierwszego, czy pierwszych świątyń w Sędzinie, nie posiadamy żadnych wiadomości. Zapewne od początku patronem kościoła był św. Mateusz Ewangelista, a duszpasterzami najczęściej, a może zawsze, byli członkowie kapituły płockiej. Wiemy, że około 1520 r. proboszczem był niejaki Bartłomiej Bromirski. Jednakże proboszczowie ci najczęściej przy parafii nie zamieszkiwali, bo była mała i położona z daleka od Płocka. W Sędzinie utrzymywali wikariuszy. Nie zawsze wychodziło to na dobre parafii. Według ks. Chodyńskiego, który być może dysponował jakimiś, dzisiaj nieznanymi, źródłami, w 1572 r. kapituła płocka wybudowała nowy kościół, zapewne na miejscu dawnego. Jest to zupełnie prawdopodobne, bowiem w 1582 r. przypominano, że świątynia nie była jeszcze konsekrowana. Wyjaśnia to nieco notatka z 1582 r., że przed 18 laty, czyli około 1564 r. kościół w Sędzinie został częściowo odbudowany, a proboszczem był aktualnie Jakub Górski, kanonik krakowski i rektor uniwersytetu krakowskiego, zaś w parafii pracował Szymon z Radziejowa. Dochody z probostwa brał ówczesny kolator parafii, prepozyt kapituły płockiej. Konsekracji tak odbudowanego kościoła dokonał zapewne bp Hieronim Rozrażewski przed 1598 r., bo w tym roku pada stwierdzenie, że kościół był już uroczyście poświęcony. W tym też czasie dzieje Sędzina łączą się z parafią w Kobielicach, gdzie kościół był sprofanowany przez innowierców, a wierni przychodzili na nabożeństwa do Sędzina. Dzieje tej parafii przy końcu XVI i w XVII w. nie są jasne z powodu braku zachowanych źródeł. Trudno wytłumaczyć, dlaczego relacje wizytacyjne o tej parafii z czasów biskupów Karnkowskiego i Rozrażewskiego są tak skąpe. Być może były jakieś nieporozumienia pomiędzy władzą diecezjalną. Włocławka a kolatorami tej parafii, kapitułą płocką. Może to wynikać z kłopotów miejscowych w związku z bardzo żywotnym rozwojem protestantyzmu. Ta ostatnia możliwość jest prawdopodobna w związku z informacją, że w początku lat dziewięćdziesiątych XVI w. świątynia sędzińska została zbezczeszczona przez pochowanie w niej jakiegoś, nieznanego z imienia, innowiercy. Z tego powodu miejscowy ordynariusz musiał dać pozwolenie na wznowienie nabożeństw. Niezbyt jasna jest też sprawa opieki duszpasterskiej w tym czasie. Jeżeli w 1577 r. stwierdzono, że wikariusz Jan zastępujący proboszcza Jakuba, kanonika płockiego, spełnia gorliwie swoje obowiązki, to w kilka lat później, w 1582 r., zaliczono tę parafię do rzędu parafii patronatu szlacheckiego z wikariuszem nie tylko nie posiadającym aprobaty diecezjalnej, ale i o nią się nie starającym. Wprawdzie w 1584 r. parafia miała już proboszcza, niejakiego ks. Zolczyńskiego, ale zarzucono mu, że sam poświęcił kielich mszalny, co było wówczas zastrzeżone biskupowi, że nie dbał o parafię i nie interweniował tam, gdzie są nadużycia. Nie przejawiał też należytej troski o sprawy materialne, skoro wizytator zmuszony był przypomnieć mu obowiązek odnowienia domu dla proboszcza i wikariusza. Tym bardziej trudna do wytłumaczenia jest wiadomość zanotowana w 1586 r., że właścicielem wsi Sędzin i jednocześnie jej proboszczem miał być wspomniany wyżej Jan Zolczyński. Gdy doda się do tego lapidarną tylko wiadomość z 1599 r., że proboszczem był nieznany z nazwiska diakon, tyle że utrzymujący tu kapłana, a potem że parafią zarządzał, ale pewnie nie w randze proboszcza, niejaki Wojciech Włocławski, czy może raczej kapłan z diecezji włocławskiej, to obraz staje się bardzo mętny. Może związek z kapitułą płocką stał się z jakichś powodów mniej ścisły? Trudno też wytłumaczyć, dlaczego o tej parafii nie ma wzmianek w protokółach wizytacyjnych z XVII w. Nie wiadomo, jak parafia przetrwała trudny okres wojen szwedzkich. W źródłach kościelnych kolejne informacje o parafii w Sędzinie rozpoczynają się dopiero od 1764 r. Jest pewne, że parafia znowu znajdowała się pod patronatem kapituły katedralnej płockiej. Można przyjąć, że duszpasterze prezentowani przez kapitułę płocką ożywili w tym czasie życie religijne w parafii. Świadectwem tego było erygowanie w końcu XVII w., prawdopodobnie przez bp. Stanisława Dąbskiego, bractwa Różańca św. i drugiego bractwa Najświętszego Imienia Jezus. Zdaje się, że przyczyny utworzenia bractwa Różańca św. należy szukać w rozwoju większego kultu obrazu Matki Bożej Różańcowej, który w drugiej połowie XVIII w. znajdował się w bocznym ołtarzu i w tradycji miejscowego ludu uchodził za łaskami słynący. Dlatego przyozdobiono go srebrną sukienką, a liczne wota dziękczynne świadczyły o otrzymywanych łaskach. Ten kult i wota musiały istnieć od dawna, bo w 1798r. podjęto decyzję przetopienia dwudziestu pięciu wotów na monstrancję i puszkę. Kiedy pochodząca jeszcze z XVI w. świątynia sędzińska była już w złym stanie, w 1761 r. ( inne źródła podają rok 1750) staraniem właścicieli dóbr w Sędzinie stanął nowy, także drewniany, kościół. Wykorzystano w nim zapewne elementy wystroju wewnętrznego ze starej świątyni. Nowa świątynia nosiła dawne wezwanie. Swoim wyglądem nie odbiegała od ówczesnych form drewnianego budownictwa sakralnego. Posiadała dwie wieże: większą nad kruchtą wejściową i mniejszą. Zapewne od początku dach pokryty został dachówką, ale wieże pobito gontami. Od wschodniej strony znajdowała się kruchta boczna. Wieża większa nie służyła jednak jako dzwonnica, bo ta stała osobno, przy ogrodzeniu cmentarza. Prace wykończeniowe przy kościele trwały dosyć długo. Wnętrze zostało pomalowane dopiero w 1776 r. Znajdowały się w nim trzy ołtarze ( główny barokowy, boczne rokokowe ). W wielkim, w miejscu centralnym, umieszczony był obraz Ukrzyżowanego, a u góry wisiał wizerunek patrona parafii, św. Mateusza. W prawym bocznym ołtarzu czczono Matkę Boską Różańcową, a jej obraz zasuwano innym, przedstawiającym św. Walentego. W górnej zaś kondygnacji był wizerunek św. Mikołaja. Wreszcie drugi ołtarz boczny poświęcony został Najświętszemu Imieniu Jezus, na zasuwie znajdował się św. Michał Archanioł, a u góry św. Józef. Przy tym ołtarzu prawdopodobnie istniało bractwo Najświętszego Imienia Jezusa, o którym już wspominano wyżej. Świątynia była dobrze wyposażona we wszelki sprzęt kościelny i liturgiczny i do końca XVIII w. przedstawiała wygląd nie tylko dobry, ale i piękny. W dalszym ciągu opiekę duszpasterską nad parafią sprawowali kanonicy płoccy, zawsze wyręczając się wikariuszami. Niektórzy z tych proboszczów przyjeżdżali dosyć często do Sędzina. Związek parafii sędzińskiej z kapitułą płocką przetrwał do czasu zaboru dóbr kościelnych przez państwową władzę zaborczą w następstwie rozbiorów Polski. Prawo patronatu formalnie przeszło teraz na monarchę i proboszczami zostawali kapłani diecezjalni. Na początku XIX w. dały się zauważyć pewne braki w stanie kościoła i sygnalizowano konieczność dania nowych przyciesi, nowej podłogi oraz podrzucenia wapnem dachówki. Przygotowania do wykonania potrzebnych remontów zaczęto już w 1830 r, jednak dopiero w 1842 r., zapewne staraniem proboszcza ks. Wincentego Przeciechowskiego, dokonano napraw. Kolejne naprawy kościoła sędzińskiego miały miejsce w 1874 r. Pod koniec wieku XIX parafia liczyła 1304 wiernych, nie była to więc zbyt duża parafia. Jej proboszczem był wówczas ksiądz Julian Pytlakowski. Istniało bractwo Różańcowe. Stał jeszcze kościół filialny w Kobielicach, który jednak dobiegał swoich dni. Parafia obejmowała wsie Sędzin, Wolę Bachorną, Michałowo i Kobielice. Kościół w Sędzinie był restaurowany jeszcze w 1929 r. oraz w latach powojennych. Przed wybuchem wojny światowej, w 1938 r. proboszczem był sędziwy kapłan Wojciech Kmieć. Szczęśliwie został pozostawiony na plebanii. Kościół podczas wojny został zamieniony na skład, ale nie doznał większych uszkodzeń. Nabożeństwa odbywały się codziennie na plebanii. Po ks. Wojciechu Kmieciu (1925-1946) proboszczem został ks. Antoni Miechoński (1947-1948). Kolejni proboszczowie to: ks. Bronisław Żmijewski (1948-1949), ks. Andrzej Graczykowski (1949-1951), ks. Henryk Wieczorek (1951-1958), ks. Adam Grygielski (marzec - sierpień 1958, adm. tymcz.), ks. Eugeniusz Pawlicki (1958-1962). Za jego bytności świątynia została postawiona na fundamencie betonowym. Za bytności ks. Mieczysława Stachowicza (1962-2000) w latach 1974-1975 restaurowano ludowo-rokokową polichromię z 1874 r. Został również ogrodzony teren przykościelny i odnowiona elewacja kościoła. W roku 2000 proboszczem parafii został ks. Karol Kaczewiak. W 2001 roku kościół został uszkodzony przez wichurę. W latach 2003-2006 dach kościoła pokryto blachą cynkowo-tytanową, wymieniono okna, drzwi główne i boczne. Kościół został także oszalowany. Kolejne inwestycje to: zewnętrzna iluminacja kościoła (2008), renowacja barokowego ołtarza głównego (2010), generalny remont plebanii (2010-2013), wymiana podłogi w prezbiterium (2015), założenie trawnika wraz z nawodnieniem wokół kościoła (2016), nowe stacje Drogi Krzyżowej, nowy ołtarz „soborowy” i ambonka (2018), elektryczne ogrzewanie kościoła (2019), organy kościelne Johannus Studio 260 (2024), renowacja dwóch rokokowych ołtarzy bocznych (2025). Obecnie parafia liczy ok. 920 osób (stan z 1stycznia 2025 r.). Kościół w Sędzinie jest drewnianą świątynią posiadającą dwie wieże: większą nad kruchtą wejściową) i mniejszą (tzw. sygnaturkę). Dach świątyni pokryty jest blachą cynkowo- tytanową. Kościół postawiony na fundamencie betonowym, oszalowany. Wnętrze nakryte pozornym sklepieniem kolebkowym. W tęczy krucyfiks oraz dwie figury barokowe. Ołtarz główny barokowy i dwa ołtarze boczne rokokowe z XVII w. Obrazy św. Stanisława i św. Wojciecha z XVII w., malowane na desce w prezbiterium. Drewniane figury św. Piotra i św. Pawła z XV w. w prezbiterium umieszczone na konsolach. W prezbiterium także rokokowa ambona z XVIII w. i barokowa chrzcielnica (XVIII w.). Pacyfikał renesansowy z początku XVII w. ze stopką z 1800 r., i monstrancja z pierwszej połowy XVII w. Lampa wieczna z około 1700 r. Obrazy św. Walentego i św. Michała Archanioła z XVIII w. malowane na desce w kruchcie wejściowej oraz ludowy krucyfiks z XVIII/XIX w. W kruchcie bocznej na polichromii obrazy Matki Bożej Bolesnej i klęczącego Pielgrzyma: ludowo- rokokowe z XVIII w. Trzy portrety trumienne, barokowe z dawnego kościoła w Kobielicach (w Muzeum Diecezjalnym we Włocławku). Obraz Jezu ufam Tobie i stacje Drogi Krzyżowej współczesne (Małgorzata Szymańska 2018 r.). Ołtarz „soborowy” i ambonka współczesne (Artur Żuk 2018 r.). Konfesjonał współczesny (Aleksander Krajewski 2019 r.). Źródła: 1. Ks. Witold Kujawski, Parafie Diecezji Włocławskiej. Archidiakonaty: kruszwicki i włocławski, Włocławek 2014 2. Karty zabytków parafii Sędzin Kancelaria parafialna: godzinę przed Mszą św. i po Mszy św.