Parafia Rzymskokatolicka Świętego Mikołaja

Parafia została erygowana w r. 1400. Uposażył ją Władysław Jagiełło, a także Kazimierz Jagiellończyk. W r. 1853 par. posiadała 308 mórg ziemi ornej, 32 morgi łąk, a ponadto dziesięciny, legaty itp. Wszystko parafia straciła po powstaniu styczniowym; w r. 1939 była tylko 1 morga ziemi ornej i 4 morgi ogrodu. Z biegiem lat granice parafii uległy znacznemu pomniejszeniu poprzez powstanie nowych parafii. Część miejscowości przyłączono do parafii Uchanie, Szpikołosy, Werbkowice, Kryłów, Czerniczyn. Dawniej Hrubieszów należał do diecezji chełmskiej i w 1604 r. został dekanatem. Granice dekanatu uległy znacznym zmianom, szczególnie po II wojnie światowej, po utworzeniu dekanatu Uchańskiego. Od połowy w. XVI do końca w. XVIII w Hrubieszowie istniał kościół szpitalny pw. Świętego Ducha. Szczególnie należy podkreślić działalność dominikanów. Sprowadził ich tutaj w r. 1417 bp chełmski, Jan Biskupiec. Pierwszy budynek klasztorny był drewniany. Po pożarze w r. 1544 dwa następne klasztory również uległy zniszczeniu w czasie działań wojennych toczonych na tych terenach. Dopiero murowany budynek z połowy w. XVIII przetrwał do naszych czasów. Po zlikwidowaniu konwentu przez zaborców w r. 1819 klasztor przeznaczono na szkołę, a dominikanów hrubieszowskich przeniesiono do Krasnobrodu. W r. 1827 budynek przebudowano, a w 1921 ponownie go przekształcono i dobudowano jedno skrzydło. W życiu religijnym parafii aktywne były różne bractwa, m.in. Różańcowe, działające od r. 1560. Od początku w. XVIII dokumenty wspominają o szkole parafialnej. Działał tu ks. Stanisław Staszic, który był założycielem Towarzystwa Rolniczego Hrubieszowskiego. Przez długie lata działał tu bardzo owocnie ks. prał. Juściński (proboszcz w latach 1910-1947). Założył on w r. 1918 pierwsze w Hrubieszowie ośmioklasowe gimnazjum, zakładał również szkoły podstawowe na wsiach. Obecnie na terenie parafii jest Zgromadzenie Córek Maryi Niepokalanej. Zakonnice od okresu międzywojennego prowadziły na terenie parafii m.in. ochronkę dla sierot, przytułek dla starców, przedszkole oraz półkolonie dla dzieci biednych. Obecnie siostry pracują przy katechizacji dzieci w szkole. Należy pamiętać o grekokatolikach, którzy do kasaty unii na terenie łacińskiej parafii hrubieszowskiej posiadali aż 8 swoich parafii. Do cerkwi prawosławnej włączono ich siłą, ale po ukazie carskim z 1905 r. 4000 dawnych unitów przyjęło obrządek łaciński. Do dnia dzisiejszego są tu w małej liczbie prawosławni (posiadają swoją cerkiew), a w r. 1975 władze państwowe zezwoliły na utworzenie Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego (z samego Hrubieszowa należy do niego kilka osób). Obok kościoła położona jest nowa plebania, obecnie Dom Księży Seniorów. Dawna w stylu późnobarokowym, wzniesiona w XVIII wieku, zaliczana do zabytków - jest mieszkaniem dla pracujących księży - plebania parafialna. Pierwotna, drewniana świątynia parafialna istniała w miejscu dzisiejszej cerkwi. Mylny jest pogląd, jakoby tutaj po r. 1473 była przejściowo katedra biskupa chełmskiego, gdyż z Chełma przeniesiono ją do Krasnegostawu. Ten drewniany kościół rozebrano w r. 1787. Obecny kościół pw. św. Mikołaja został wybudowany w latach 1736-1750 dla dominikanów. Po kasacie klasztoru w r, 1781 stał się on kościołem parafialnym. W miejscu obecnego kościoła par. od początku w. XV stała świątynia drewniana, niszczona kilkakrotnie. Obecny kościół wzniesiono dzięki fundacji Józefa i Teresy Kuropatnickich. Został on konsekrowany w r. 1750 przez bp. chełmskiego, Józefa Eustachego Szembeka. Kilkakrotnie remontowany (w II poł. w. XIX; w r. 1910; po I wojnie światowej, w r. 1933, 1954 i 1972). Kościół murowany z cegły, trójnawowy, barokowy. Ołtarz główny drewniany, późnoregencyjny (połowa XVIII w.). Obrazy MB Szkaplerznej i św. Mikołaja, barokowe, trzy ołtarze boczne również drewniane. W głównej nawie po prawej stronie jest ołtarz św. Józefa, po lewej - Ukrzyżowania Pana Jezusa, zaś w nawie południowej - ołtarz św. Antoniego. Ambona rokokowa, chrzcielnica barokowa (koniec w. XVII). W zakrystii przechowuje się zabytkowe naczynia liturgiczne i szaty (kielichy z w. XVII i XVIII, puszki z w. XVII i XIX) oraz kilka zabytkowych feretronów (w. XVII, XVIII, XIX). Na ścianach świątyni zabytkowe obrazy i liczne epitafia. Dzwonnica murowana z II polowy XIX w., a w niej zabytkowe dzwony z r. 1734 i 1749. Na dziedzińcu kościoła stoi figura Chrystusa Ukrzyżowanego, wzniesiona z piaskowca (r. 1867).